زوال اخلاق در کشاکش شوربختی و فقر (بررسی شاخص های محتوایی تمثیل در رمان سمفونی مردگان)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه زبان وادبیات فارسی واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران

چکیده

بلاغت­پژوهان تاکنون برای تمثیل تعاریف گوناگون آورده­اند. امّا تمثیل در این پژوهش به­عنوان سبکی از داستان­گویی، شیوه­ای از روایت است که درون­مایه­ای غیرداستانی را در لفافه­ای از ساختار داستانی می­پوشاند. سمفونی مردگان رمان عباس معروفی، نویسنده و شاعر ایرانی است که مهم‌ترین اثر او و نقطه­ی عطف آثارش به شمار می‌رود. این اثر با بهره‌گیری از زبان شاعرانه‌، داستان یک خانواده و یک شاعر بیگانه با دنیای اطراف خود را به زیبایی روایت کرده است. تمثیل­هایی از «برادرکشی، عشق، تنهایی، انتقام، جهل، حسد، تعصّب، ریا، حرص، حق‌کشی و تجاوز به‏ حقوق دیگران» که در حیطه­ی ادبیات تعلیمی گنجانده می­شود؛ در این رمان، آمده است. برای آشنایی بیشتر خوانندگان با این اثر، به عناصر سبک‌ساز زبانی، ادبی، روایی و شاخص­های محتوایی ادبیات تعلیمی از جمله موتیف‌های واژگانی و زبان عامیانه، وفور تشبیهات، کنایه‌ها و استعاره‌ها، شخصیت‌پردازی و توصیفات، که    تبیین­کننده­ی بیان تمثیلی نویسنده و اثر اوست؛ اشاره شده است. روش این پژوهش تحلیلی و توصیفی با تکیه بر مطالعات کتابخانه­ای با شیوه­ی فیش­برداری، است؛ با پرسش اصلی این­که «تمثیل چه جایگاهی در بیان نویسنده برای ارائه­ی مفاهیم داستانی خویش در کتاب سمفونی مردگان به منظورِ برقراری ارتباط بیشتر با خوانندگان اثر داشته است؟»

کلیدواژه‌ها


  1. بیات، حسین (1387) داستان نویسی جریان سیال ذهن، تهران: علمی فرهنگی. کتاب مهناز
  2. حسینی کازرونی، سیّداحمد، سخنی پیرامون ادبیات تعلیمی و غنایی، فصلنامه تحقیقات تعلیمی و غنایی زبان و ادب فارسی، شماره 8، تابستان 1390
  3. ------------------ و دیگران، (1398)، «رویکرد تمثیلی صائب تبریزی در بیان ویژگی­های انسان سالم از منظر روان­شناسان انسان­گرا»، فصل­نامۀ ادبیات تمثیلی زبان و ادب فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی – واحد بوشهر، دورۀ 11، شمارۀ 39، بهار 98، صص 8 تا 27.
  4. حسینی، پرویز، (1370)، ابعاد دیگر هزارتوی سمفونی مردگان، مجله گردن، شماره 11
  5. داد، سیما (1371)، فرهنگ اصطلاحات ادبی، تهران: مروارید
  6. دهقانپور، پیمان، بازتاب رمان بار دیگر شهری که دوست می­داشتم در رمان سمفونی مردگان، فصلنامه علمی- پژوهشی نقد ادبی، شماره 22، تابستان 1392
  7. شیرکوند ویدا و احمد خاتمی، (1397)، «گروه کارکرد تمثیل در اشعار سبک خراسانی»، فصل­نامۀ ادبیات تمثیلی زبان و ادب فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی – واحد بوشهر، دورۀ 10، شمارۀ 35، بهار 97، صص 135 تا 160.
  8. صادقی­نژاد رامین و مریم محمدزاده، (1397)، «بررسی تمثیل و گونه­های آن در منظومه­ی عرفانی سیر العباد الی المعاد سنایی»، فصل­نامۀ ادبیات تمثیلی زبان و ادب فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی – واحد بوشهر، دورۀ 10، شمارۀ 38، زمستان 97، صص 48 تا 69.
  9. عسکری ابراهیمی جویباری، (1397)، «وجه تسمیه و جلوه­های تمثیلی آن در متون ادبی»، فصل­نامۀ ادبیات تمثیلی زبان و ادب فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی – واحد بوشهر، دورۀ 10، شمارۀ 36، تابستان 97، صص 8 تا 26.
  10. فتوحی رودمعجنی، محمود (1390)، سبک­شناسی، نظریه­ها، رویکردها و روش­ها، تهران: سخن
  11. فلکی، محمود (1382)، روایت داستان، تئوری­های پایه­ای داستان نویسی، تهران: بازتابنگار.
  12. قلاوندی، زیبا (1388)، بررسی و تحلیل شخصیت، زاویه دید و راوی در رمانهای برجسته معاصر فارسی
  13. گرجی، مصطفی، (1390)، بررسی تطبیقی داستان­های بن­بست و سمفونی مردگان با تأکید بر مسئله اضطراب مرگ (برادرکشی)، فصلنامه علمی-پژوهشی (پژوهش زبان و ادبیات فارسی)، شماره 21، تابستان 1390
  14. محمودی، محمدعلی، (1382)، روایت جریان سیال ذهن در سمفونی مردگان، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی مشهد شماره 143.
  15. مشتاق­مهر، رحمان، (1394)، بافکر، سردار، شاخص­های محتوایی و صوری ادبیات تعلیمی، نشریه علمی-پژوهشی، سال هفتم، شماره 26، تابستان 1394
  16. معروفی، عباس (1381)، سال بلوا، تهران: ققنوس.
  17. ـــــــــــــ (1389)، سمفونی مردگان، چ پنجم، تهران: ققنوس
  18. ـــــــــــــ (21/1/1386)، این سو و آن­سوی متن، سایت اینترنتی رادیو زمانه
  19. مهویزانی، الهام (1373)، ازل تا ابد، درونکاوی رمان سمفونی مردگان، تهران، ققنوس
  20. میرصادقی، جمال. (1382). ادبیات داستانی، تهران: انتشارات علمی.
  21. ناصری فرشته و شهین قاسمی، (1397)، بررسی و تبیین جلوه­های تمثیل در حکایت عرفانی موسی و شبان مولانا»، فصل­نامۀ ادبیات تمثیلی زبان و ادب فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی – واحد بوشهر، دورۀ 10، شمارۀ 35، بهار 97، صص 110 تا 134.