بن مایه های تمثیلی– عرفانی گنوسی در منظومة جمشید و خورشید سلمان ساوجی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد، موسسة آموزش عالی گلستان، ایران.

2 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد آزادشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، آزادشهر، ایران.

چکیده

 منظومة جمشید و خورشید سلمان ساوجی اثری رمزی و تمثیلی است که تمام اجزای آن از ساختاری واحد و منسجم برخوردار است. این اثر علاوه بر نشان دادن قدرت سلمان ساوجی در     داستان­سرایی و پیوستن مطالب متعدد، نشانة آشنایی سلمان ساوجی با میراث غنی ادبی، فرهنگی و عرفانی بازمانده از ادوار پیشین است. بخشی از این میراث متعلق به اندیشه­های گنوسی و مانوی و نیز حکمت هرمسی است. هدف از انجام این مقاله نشان دادن ردپای این اندیشه­ها در منظومة جمشید و خورشید است. در این جستار پس از معرفی و تبیین اندیشه­های گنوسی و ذکر پیشینه با تمدن ایرانیان، تأثیر مضامین گنوسی از جمله دوگانگی ماده و روح، عشق، خواب، سفر، واسطه و آزمایش در این منظومه نشان داده می­شود. واکاوی این اثر در واقع ارائة تفسیری تازه از آن، هدف دیگر جستار است.

کلیدواژه‌ها


  1. اسماعیل­پور، ابوالقاسم، (1382)، «دیباچة مثنوی معنوی و اشعار گنوسی»، در زیر آسمانه­های نور، پژوهشکدة مردم­شناسی و افکار.
  2. ----------------، (1382)، «مضمون گنوسی در حکایت شیخ صنعان»، در زیر آسمانه­های نور، پژوهشکدة مردم­شناسی و افکار.
  3. الیاده، میرچا، (1373)، آیین گنوسی و مانوی، ترجمة ابوالقاسم اسماعیل­پور، تهران: افکار.
  4. بهار، مهرداد، (1382)، ادیان آسیایی، تهران: چشمه، چ چهارم.
  5. جلالی، علیرضا، (1384)، ساختار گنوسی قصیدة عینیة ابن سینا، نامة فلسفی، ج 1، ش 2، ص 102- 85.
  6. جوشقانی، خواجه شعیب، (1389)، وامق و عذرا، مصحح حسن ذوالفقاری و پرویز ارسطو، تهران: چشمه.
  7. خراسانی، شرف­الدین، (1377)، دایره المعارف بزرگ اسلامی: اخوان الصفا، ج 7، زیر نظر سید کاظم موسوی بجنوردی، تهران، مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، چ دوم.
  8. زرین­کوب، عبدالحسین، (1363)، جستجو در تصوف ایران، تهران: امیرکبیر، چ دوم.
  9. ساوجی، سلمان، (1348)، مثنوی جمشید و خورشید، مصحح فریدون وهمن، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
  10. شریفی، غلامحسین، (1391)، «جمشید در گذر از فردانیت»، بوستان ادب، ش 1.
  11. نصر، حسن، (1359)، نظر متفکران اسلامی در بارة طبیعت، تهران: خوارزمی، چ سوم.
  12. نظامی، الیاس بن یوسف، (1383)، خمسة نظامی، مصحح سامیه بصیر پژدهی، تهران: دوستان.