وراوینی بر خوان تمثیلی متنبی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران

چکیده

 مرزبان‌نامه یکی از کتب مهم ادب پارسی و از جمله شاهکارهای نثر به شمار می‌رود، که با انشایی مصنوع و مزّین و در عین حال در اغلب موارد به طرزی ساده، بسیار فصیح و زیبا نگارش یافته است. این اثرِ ارزنده، توسّط مرزبان بن رستم بن شروین، یکی از شاهزادگان طبرستان، به گویش طبری به رشتۀ تحریر درآمده و در قرن ششم و اوایل قرن هفتم، به دست نویسنده و ادیب گرانقدر، سعدالدیّن وراوینی از لهجۀ طبریِ باستان به زبان فارسی دری، آراسته به صنایع لفظی و معنوی و اشعار تازی و پارسی و امثال و اخبار بازنویسی شده است. مرزبان‌نامه از نوع ادب تمثیلی (فابل) محسوب می‌شود و نوع نثر آن، فنّی است. امثال عربی و پارسیِ فراوانی در این کتاب گرانقدر یافت می‌شود. یکی از شعرایی که از اشعارش در مرزبان‌نامه به عنوان شاهد و مثال استفاده شده، شاعر پرآوازۀ عرب، متنبی است. وی از شعرای دورۀ عبّاسیان، در اوایل قرن چهارم هجری است، که صاحب این گنجینۀ نفیس از امثال و حِکَم وی در نگارش اثرش بهره برده است. حتّی مضامین مشترکی بین امثال متنبی و امثالی که در مرزبان‌نامه وجود دارد، مشاهده می‌شود. در این پژوهش سعی بر این است، اَمثال و حِکمی که در این دو اثر دارای تشابه و اشتراکاتی است، تطبیق، بررسی و شناخته شود.

کلیدواژه‌ها


قرآن کریم، ترجمۀ آقای محمّد مهدی فولادوند.

  1. آمِدی، ابوالفتح (1412 ق)، غُررالحِکَم و دُرَرُالکَلِم، 2 ج، ترجمه و نگارش حاج محمّدعلی انصاری قمی، قم: دارالکتاب.
  2. احسان‌بخش، حاج شیخ صادق (1371)، آثارالصادقین، 17 ج، رشت: روابط عمومی ستاد برگزاری نماز جمعۀ گیلان.
  3. برقوقی، عبدالرّحمن (1428 ه‍ - 2007 م)، شرح دیوان المتنبی، 4 ج (در 2 مجلد) بیروت: دارالکتاب العربی.
  4. بهار، محمّدتقی (1336)، سبک شناسی یا تاریخ تطور نثر فارسی، تهران: امیرکبیر.
  5. دامادی، محمّد (1379)، مضامین مشترک در ادب فارسی و عربی (شامل هزار مدخل)‌، ویرایش 2، تهران: دانشگاه تهران.
  6. دهخدا، علی اکبر (1363)، امثال و حکم، 4 ج (با صفحه شمار پیاپی)، چ 6، تهران: امیرکبیر.
  7. رضایی هفتادری، غلام‌عبّاس و حسن‌زادۀ نیری محمّدحسن (1383)، شرح گزیدۀ دیوان متنبی، تهران: دانشگاه تهران.
  8. زین الدّین الرّازی، محمّد بن ابی بکر (1371)، امثال و حکم، ترجمه و تصحیح و توضیح از فیروز حریرچی، با مقدمۀ شاکر الفحام، چ 2، تهران: دانشگاه تهران.
  9. صاحب بن عباد (1356)، امثال سائره از شعر متنبی، ترجمه و تفسیر و شرح لغات و اعراب از فیروز حریرچی، تهران: سحر، شاهرضا.
  10. صفا، ذبیح‌الله (1370)، گنجینۀ سخن پارسی نویسان بزرگ و منتخب آثار آنان، ج 4، از منهاج سراج تا شرفالدّین رامی، چ 5، تهران، ‌امیرکبیر.
  11. ---------- (1369)، تاریخ ادبیات در ایران، تهران: فردوس.
  12. فرید، مرتضی (1366)، الحدیث، 3 ج، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
  13. کمره­ای، محمّدباقر (1383)، ترجمۀ بحارالانوار، 28 ج، تألیف محمّدباقر مجلسی، تهران: اسلامیّه، چ دوم.
  14. متنبی، احمد بن الحسین (1384)، چکامه‌های متنبی، مترجم آرتور جان آربری، ترجمۀ اشعار از عربی به فارسی موسی اسوار، تهران: هرمس.
  15. --------------- (1431 هـ-2010 م)، دیوان متنبی، شرح از عبدالرّحمن المصطاوی، بیروت: دارالمعرفة.
  16. محمّدی ری‌شهری، محمّد (1385)، میزان‌الحکمة، 14 ج، ترجمۀ حمیدرضا شیخی، قم: دارالحدیث، چ دوم.
  17. معادی‌خواه، عبدالمجید (1374‌)، خورشید بی غروب نهج البلاغه با فهرست­های دهگانه، تهران: ذرّه.
  18. معین، محمّد (1381)، فرهنگ فارسی، تهران: امیرکبیر، چ نوزدهم.
  19. منوچهریان علیرضا، (1382)، ترجمه و تحلیل دیوان متنبی، همدان: نور علم.
  20. نصرالله منشی، ابوالمعالی (1376)، کلیله و دمنه، تصحیح و توضیح مجتبی مینوی، تهران: امیرکبیر.
  21. وراوینی، سعدالدّین (1386)، مرزبان‌نامه، به کوشش خلیل خطیب‌رهبر، تهران: صفی علیشاه، چ یازدهم.