بررسی تطبیقی تمثیل در اشعار محمود درویش و سید حسن حسینی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد آزادشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، آزادشهر، ایران

2 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد آزادشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، آزادشهر، ایران

چکیده

در این پژوهش شعر این دو شاعر در مبحث ادبیات اعتراض مورد تجزیه و تحلیل و شباهت­ها و تفاوت­های مفهومی و کلامی آنان مورد بررسی تطبیقی قرار می‌گیرد. موضوعاتی که به صورت تمثیلی در شعر سید حسن حسینی شامل مسائل اخلاقی، اجتماعی و فرهنگی می­شود. از قبیل فراموشی آرمان­های انقلاب، کم­رنگ شدن ارزش­های انسانی و معنوی و اعتراض به خود از نمونه­های موضوعات نمادین اعتراضی وی هستند. شیوۀ بیان اعتراض در اشعار حسینی بیشتر طنز، سوگ­سروده، مدح و حسرت است. موضوعات تمثیلی مورد اعتراض در اشعار محمود درویش، اعتراض به دشمن غاصب، فراموشی گذشته و سکوت و سکون مردم جهان و خود اعراب نسبت به مسئلۀ فلسطین است. در آثار محمود درویش همۀ اعتراض­ها حول محور وطن شکل می­گیرد. شیوۀ بیان وی در سروده­های نمادین اعتراضی­اش، تهدید، پرسش، سوگ­سروده و حسرت است. حسینی و درویش هر دو شاعر اجتماع خود و دردهای مشترک ملی هستند، اگر چه درویش به دلیل وابستگی نژادی به اعراب، اجتماع بزرگ­تری را در سروده­هایش مدنظر دارد.

کلیدواژه‌ها


  1. آژند، یعقوب (1385)، تجدد ادبی در دوره مشروطه، تهران: موسسه تحقیقات و توسعه علوم انسانی.
  2. اصلانی، محمدرضا (1385)، فرهنگ واژگان و اصطلاحات طنز، همدان: کاروان.
  3. بهبودی، هدایت (1373) «ادبیات انقلاب»، مجموعه مقاله­­های سمینار بررسی ادبیات انقلاب اسلامی، (5-3 دی ماه 1370)، تهران: نشر سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه­ها (سمت).
  4. بیدج، موسی (1380)، فراتر از میراث خون، تهران: پالیزان.
  5. -------- (1389)، مقاومت و پایداری در شعر عرب (از آغاز تا امروز)، تهران: بنیاد حفظ و آثار و نشر ارزش­های دفاع مقدس.
  6. پاینده، حسین (1384)، محنت، نوستالژی و جست‌وجوی هویت؛ یادداشت‌هایی در حاشیۀ سفر به تاجیکستان، روزنامۀ شرق، 2 و 5 شهریور.
  7. پشتدار، علی­محمد (1389)، «چشم­انداز آزادگی و ادب اعتراض در شعر فارسی»، دو فصل­نامه علوم ادبی، سال سوم، شمارۀ پنجم، صص 172-157.
  8. تجلیل، جلیل (1373)، ویژگی­هایی از شعر انقلاب اسلامی، مجموعه مقاله­­های سمینار بررسی ادبیات انقلاب اسلامی، (5-3 دی ماه 1370)، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه­ها (سمت).
  9. ترابی، ضیاءالدین (1384)، شکوه شقایق «نقد و بررسی شعرهای دفاع مقدس»، قم: سماء.
  10. حسینی، سید حسن (1365)، هم­صدا با حلق اسماعیل، تهران: سورۀ مهر.
  11. ------------- (1371)، گنجشک و جبرئیل، تهران: افق.
  12. ------------- (1381)، گزیده شعر جنگ و دفاع مقدس، تهران: سوره مهر.
  13. ------------- (1385)، از شرابه­های روسری مادرم، تهران: انجمن شاعران ایران.
  14. ------------- (1386)، سفرنامۀ گردباد، تهران: انجمن شاعران ایران.
  15. ------------- (1387)، نوش­داروی طرح ژنریک، تهران: سورۀ مهر. چ ششم.
  16. ------------- (1388)، در ملکوت سکوت، تهران: انجمن شاعران ایران.
  17. درویش، محمود (1358)، آخر شب، ترجمۀ موسی اسوار، تهران: سروش.
  18. ----------- (1363)، یادداشت­های غم­انگیز روزانه، برگردان امیرۀ ضمیری، تهران: مؤسسۀ امیرکبیر.
  19. ----------- (1389)، اگر باران نیستی نازنین درخت باش، ترجمۀ موسی اسوار، تهران: سخن.
  20. ----------- (1390) تابستان عاشقان، برگردان عبدالرضا رضایی­نیا، تهران: فصل پنجم.
  21. ----------- (1964)، اوراق الزیتون، بیروت: دارالعوده.
  22. ----------- (1967)، آخر الّیل، بیروت: دارالعوده.
  23. ----------- (1970)، العصافیر تموت فی الجلیل، بیروت: دارالآداب.
  24. ----------- (2000)، جداریّه، بیروت: دارالعوده.
  25. ----------- ، سمیح­القاسم، فواز عید و ... (1380)، فراتر از میراث خون (شعر مقاومت فلسطین)، گردآورنده و مترجم موسی بیدج، تهران: پالیزان.
  26. -----------، سمیح القاسم، توفیق زیاد و ... (1380)، تپۀ آویشن (مجموعۀ شعر هنر و ادب پایداری ملل 1، شعر مقاومت فلسطین)، انتخاب اشعار و برگردان سیروس طاهباز، تهران: فرهنگ­گستر.
  27. رادفر، ابوالقاسم (1373)، دگرگونی­ها و ویژگی­های ادبیات انقلاب اسلامی در یک نگاه، مجموعه  مقاله­­های سمینار بررسی ادبیات انقلاب اسلامی، (5-3 دی ماه 1370)، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه­ها (سمت).
  28. رضایی، احمد (1387)، نوستالوژی دلتنگی و حسرت عارفانه در شعر سال­های نخستین پس از جنگ تحمیلی، کتاب ماه ادبیات (ویژه­نامه بررسی ادبیات انقلاب اسلامی 1) شماره 22، بهمن.
  29. رضایی­نیا، عبدالرضا (1386)، من یوسفم پدر، تهران: سروش.
  30. زرقانی، سید مهدی (1384)، چشم­انداز شعر معاصر ایران، تهران: ثالث با همکاری انتشارات دبیرخانه شورای گسترش زبان ادبیات فارسی.
  31. سنگری، محمدرضا (1380) نقد و بررسی ادبیات منظوم دفاع مقدس ج 1 (ادبیات پایداری در اسلام و ایران)، تهران: پالیزان.
  32. ------------- (1380)، نقد و بررسی ادبیات منظوم دفاع مقدس، ج 2 (آفاق شعر دفاع مقدس، ویژگی­های کلی شعر دفاع مقدس)، تهران: پالیزان.
  33. ------------- (1380)، نقد و بررسی ادبیات منظوم دفاع مقدس، ج 3 (تمایل سبک­شناسانه، بررسی قالب­ها و گزینش نمونه­ها)، تهران: پالیزان.
  34. شفیعی کدکنی، محمدرضا (1380)، ادوار شعر فارسی از مشروطیت تا سقوط سلطنت، تهران: سخن.
  35. ----------------- (1380)، شعر معاصر عرب، تهران: سخن.
  36. صفارزاده، طاهره (1350)، شعر پالاینده است، مصاحبه با محمد حقوقی، مجلۀ فردوسی.
  37. غنیمی، محمد (1373)، ادبیات تطبیقی، تاریخ و تحول، اثرپذیری و اثرگذاری فرهنگ و ادب اسلامی، ترجمه، شرح و تعلیق، سید مرتضی آیت­الله­زاده شیرازی، تهران: امیرکبیر.
  38. فرزاد، عبدالحسین (1380)، رؤیا و کابوس، شعر پویای معاصر عرب، تهران: مرکز بین­المللی گفتگوی تمدن­ها.
  39. کاظمی، محمد کاظم (1390)، ده شاعر انقلاب، تهران: سوره مهر.
  40. گلدمن، لوییس (1371) جامعه­شناسی ادبیات (دفاع از جامعه­شناسی رمان)، ترجمه محمد پوینده، تهران: نشر هوش و ابتکار.
  41. لنگرودی، شمس، (1377) تاریخ تحلیلی شعر نو، ج اول و دوم، تهران: مرکز. چ چهارم.
  42. موسوی گرمارودی، سید علی (1388)، دگرخند (درآمدی کوتاه بر طنز و هجو و هزل در تاریخ معاصر)، تهران: انجمن قلم ایران.
  43. ولک، رنه، اوستین وارن (1382) نظریه ادبیات، ترجمه ضیاء موحد و پرویز مهاجر، تهران: شرکت علمی و فرهنگی. چ دوم.