بررسی موضوعی امثال و حکم دهخدا

نویسندگان

1 مربی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی ـ واحد بهبهان،

2 استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی ـ واحد نجف آباد و دانشگاه اصفهان

چکیده

از زمان‌های پیشین، ایرانیان در میان مردمان مختلف دنیا به طرفه‌گویی معروف بوده‌اند. بنابراین شگفت نیست، که امثال سایر نزد ایرانیان مانند بسیاری از ملل جهان سابقه‌ای طولانی داشته باشد، اما به جهت آنکه اغلب دانشمندان ایرانی پس از اسلام برای نوشتن آثار خود زبان عربی را انتخاب می‌کردند، به تدوین و تنظیم کتاب‌های امثال و حکم به زبان فارسی توجه چندانی نشده است. اما از معاصران، مرحوم علی‌اکبر دهخدا یکی از کم‌نظیرین کتب امثال و حکم را به زبان فارسی تدوین کرده است که به امثال و موضوعات گوناگون اشاره دارند و نیازمند است به صورت موضوعی تقسیم‌بندی شوند.
امثال و حکم دهخدا در چهار جلد که از طرف مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر چاپ شده، شامل موضوعات گوناگونی است، که با توجه به حجیم بودن آن هر خواننده و مراجعه‌کننده‌ای برای استفاده باید ساعت‌های زیادی به ورق زدن‌های مکرر و خسته کننده بپردازد، امّا با تهیۀ فرهنگ موضوعی امثال می‌توان کمک کرد تا محققان و خوانندگان از طریق موضوع یا مفهومی که در ذهن دارند، با استفاده از آن با کم‌ترین فرصت به موضوع مورد نظرشان دست یابند.
 

کلیدواژه‌ها


  1. آرین‌پور، یحیی،(1387)، از نیما تا روزگار ما (تاریخ ادب فارسی معاصر)، ج­سوم، تهران، زوّار،‌ چ­پنجم.
  2.  امینی، امیرقلی،(1369)، فرهنگ عوام یا تفسیر امثال و اصطلاحات زبان پارسی، ج­اول، اصفهان، دانشگاه اصفهان.
  3.  انوری، حسن،(1384)، فرهنگ امثال سخن، ج­اول، تهران، سخن.
  4. 4.  انوشه، حسن،(1381)، فرهنگ­نامة ادبی فارسی، گزیدة اصطلاحات، مضامین و موضوعات ادب فارسی، دانش­نامة ادب فارسی(2)، ج­دوم، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ­دوم.
  5. 5.  برقعی، سیدیحیی،(1364)، کاوشی در امثال و حکم فارسی، شامل مآخذ و داستان­های امثال شیرین فارسی، قم، نمایشگاه و نشر کتاب، چ دوم.
  6. بهمنیاری، احمد،(1381)، داستان­نامه بهمنیاری، تهران، دانشگاه تهران، چ­سوم.
  7. پرتوی آملی، مهدی،(1369)، ریشه­های تاریخی امثال و حکم، ج­اول، تهران، سنائی، چ­دوم.
  8.  جمال‌زاده، محمدعلی،(1382)، فرهنگ لغات عامیانه، تهران، سخن، چ­دوم.
  9. حقیقت سمنانی، محمدعلی،(1374)، ضرب­المثل­های منظوم فارسی، با مقدمه­ای به قلم دکتر محمدعلی اسلامی ندوشن، گزاره.
  10.  خضرائی، امین،(1382)، فرهنگ‌نامة امثال و حکم ایرانی، شیراز، نوید.
  11.  داد، سیما،(1385)،  فرهنگ اصطلاحات ادبی، تهران، مروارید، چ­سوم.

12. دهخدا، علی‌اکبر،(1386)، امثال و حکم دهخدا، دوره چهار جلدی، تهران، امیرکبیر، چ­چهاردهم.

  1.  ـــــــــــ ،(1368)، قند و پند، شیراز، نوید.

14. ـــــــــــ  ،(1377)، لغت نامۀ دهخدا، ج­سوم، تهران، دانشگاه تهران، چ­دوم.

15. ذوالفقاری، حسن،(1388)، فرهنگ بزرگ ضرب­المثل­های فارسی، ج­اول، تهران، معین.

  1.  سعادت، اسماعیل،(1386)، دانش­نامۀ زبان و ادب فارسی، ج­اول­ و دوم، تهران، فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
  2. 17.  شاملو، احمد،(1357)، کتاب کوچه، فرهنگ لغات، اصطلاحات، تعبیرات و ضرب‌المثل‌های فارسی، دفتر اول حرف آ، تهران، مازیار.
  3. 18.  شفیعی کدکنی، محمدرضا،(1387)، صور خیال در شعر فارسی: تحقیق انتقادی در تطور ایماژهای شعر پارسی و سیر نظریۀ بلاغت در اسلام و ایران، تهران، آگاه، چ­دوازدهم.
  4.  عفیفی، رحیم،(1371)،  مثل‌ها و حکمت‌ها در آثار شاعران قرن سوم تا یازدهم هجری، تهران، سروش.

20. موسوی بجنوردی،­ محمدکاظم،(1380)، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج­دهم، تهران، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.

  1. 21.  میرزانیا، منصور،(1378)، فرهنگ­نامه کنایه: به انضمام گفتارهایی در باب کنایه و... ، تهران، امیرکبیر.
  2.  هدایت، صادق،(1378)، فرهنگ عامیانۀ مردم ایران، تهران، چشمه.
  3.  همایی، جلال الدین،(1380)، فنون بلاغت و صناعات ادبی، تهران، هما، چ­هجدهم.

24.یاحقی، محمدجعفر،(1383)، جویبار لحظه­ها: جریان­های ادبی معاصر ایران، تهران، جامی، چ­ششم.