درهم تنیدگی تناسبات تخییلی در یک بیت خاقانی

نویسنده

مربی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی - واحد پارس آباد مغان - ایران.

چکیده

شاعران برای رسیدن از زبان عادی به زبانی متعالی و ادبی، ناگزیر به گریز از هنجارهای زبان متداول و آویختن به دامن خیال هستند. ایهام و انواع آن به عنوان یکی از ابزارهای زیبا شناختی و تخییم در خیمه­ی خیال، پویاترین دست­مایه­ی زبان شعری خاقانی شروانی است، که ابرام در این امر موجب شده، از یک سو یکی از مؤلفه­های دشواری شعر او و از سویی یکی از زیبایی­های حصری و فردی ژرفا بخش و ابهام آفرین هنری او محسوب شود. هدف ما در این پژوهش، نشان دادن درهم تنیدگی تناسبات هنری و شبکه­های ایهامی در محور افقی    هم­نشینی واژگان یک بیت از قصیده­ی عبرت آموز "ایوان مداین" و تشریح معانی اسطوره­ای بیت با توجه به بستر منسجم در محور عمودی شعر می­باشد، که خاقانی به عنوان معلم اخلاق در کلیت این قصیده به خصوص در بیت مورد بحث توانسته است در لایه­های زیرین شعر به تمامی انسان­ها غور اندیشی عبرت آموزی را تعلیم دهد.

کلیدواژه‌ها


  1. آقاسی، گیورگیسو پادماگریان، الکساندر، (1347)، حماسۀ جاوید دلاوران ساسون (ترجمه)، سلسله آثار تحقیقی و باستانی پیک.
  2. آیدنلو، سجاد، (1389)، بررسی و تحلیل چند رسم پهلوانی در متون حماسی، فصل­نامه تخصصی پیک نور، دانشگاه پیام نور، شماره 1، تابستان: 5-36.
  3. استعلامی، محمد،(1387)، نقد و شرح قصاید خاقانی براساس تقریرات بدیع الزمان فروزانفر، تهران: زوار.
  4. ایگلتون، تری، (1390)، پیش درآمدی بر نظریه­ی ادبی، ترجمه­ی عباس مخبر، تهران: مرکز، چ ششم.
  5. برزگر خالقی، محمد رضا، ومحمدی، محمد حسین، (1389)، مرثیه خوان مداین، تهران: زوار.
  6. -----------، (1387)،  شرح دیوان خاقانی، تهران: زوار.
  7. خاقانی شروانی، بدیل بن علی، (1380)، دیوان خاقانی با مقدمه­ی استاد بدیع الزمان روزانفر به کوشش منصور، جهانگیر، تهران: نگاه.   
  8. دزفولیان، کاظم و عباسی، علی، (1384)، «بهبود زبان فارسی از نظر ادبی»، تهران: پژوهش­نامه­ی علوم انسانی، شماره­های 45 و 46: 56.
  9. دهخدا، علی اکبر، (1343) لغت­نامه، مجلدات مختلف، تهران: دانشگاه تهران.
  10. رامپوری، غیاث الدین محمدبن جلال الدین بن شرف الدین، غیاث اللغات، تصحیح دبیر سیاقی، سید محمد، تهران: کانون معرفت.
  11. زریاب خویی، عباس، (1374)، آیینه جام، چ دوم، تهران: علمی.
  12. زمردی، حمیرا، (1387) نمادها و رمزهای گیاهی در شعر فارسی، تهران: زوار.
  13. سجادی، ضیاالدین، ایهام و تناسب در شعر خاقانی و حافظ، تهران: مجله­ی دانشکده ادبیات و علوم انسانی، شماره 80 : 100 و 99.
  14. شفیعی کدکنی، محمّدرضا، (1386)، قلندریّه در تاریخ، تهران: سخن. 168.
  15. شیری، قهرمان، (1390)، ابهام ادبی، فنون ادبی دانشگاه اصفهان، سال سوم، شماره 2، پاییز و زمستان:16.
  16. علوی مقدم، مهیار، (1377)، نظریه­های نقد ادبی معاصر، تهران: سمت.
  17. فتوحی، محمود، (1387)، ارزش ادبی ابهام از دو معنایی تا چند لایگی معنا، مجله­ی زبان و ادبیات فارسی، تهران: دانشگاه تربیت مدرس، شماره­ی 62، سال شانزدهم، پاییز: 17 و 37.
  18. فرشیدورد، خسرو، (1363)، درباره ادبیات و نقد ادبی، ج2، تهران: امیر کبیر.
  19. کیا، خجسته، (1375)، قهرمانان بادپا در قصّه­ها و نمایش­های ایرانی، تهران: مرکز.
  20. کزازی، میرجلال الدین، (1380)، گزارش دشواری­های دیوان خاقانی، تهران: مرکز. چ دوم.
  21. ماهیار، عباس، (1388)، مالک ملک سخن، تهران: سخن. چ اول.
  22. محمد حسین خلف تبریزی، (1375)، برهان قاطع، به اهتمام محمد معین، تهران: امیرکبیر.
  23. محمدی،علی، (1387)، ابهام در شعر فارسی، رخسار اندیشه، به کوشش ابراهیم خدایار، تهران: دانشگاه تربیت مدرس:561.
  24. معین، محمد، (1364)، فرهنگ فارسی،6 جلدی، تهران: امیر کبیر.
  25. منوچهری دامغانی، (1375)، دیوان، به کوشش دبیر سیاقی، سید محمد، تهران: زوار. چ دوم.
  26. مولوی، جلال الدین محمد بلخی، (1379)، مثنوی معنوی، مطابق نسخه­ی تصحیح شده­ی رینولد نیکلسن، تهران: آذر.
  27. نظامی عروضی سمرقندی، احمدبن عمر، (1374)، گزینه­ی چهار مقاله­ی نظامی عروضی، انتخاب و شرح معین الدینی، فاطمه، تهران: قطره.
  28. نظامی، الیاس بن یوسف، (1387)، خمسه نظامی، بر اساس چاپ مسکو – باکو، تهران: هرمس. چ دوم.
  29. هدایت، صادق، (1342)، نیرنگستان، تهران: امیر کبیر.